Resous

Gid lwa travay an Ayiti

Sa chak patwon ak chak anplwaye dwe konnen sou Kòd Travay ayisyen an, nan yon lang senp: kontra, èdtan, èdtan siplemantè, konje, boni, fen kontra ak sekirite sosyal.

Gid enfòmasyon, pa konsèy legal. Lwa yo ak règ yo ka chanje (salè minimòm, to retni yo, jou ferye). Avan yon desizyon enpòtan, tankou yon revokasyon, verifye ak Ministè Afè Sosyal ak Travay (MAST), yon avoka oswa yon kontab. Mizajou: oktòb 2026.

1Laj pou travay

Yon moun dwe gen 18 an pou l siyen yon kontra travay pou kont li.
Laj minimòm pou travay nan yon biznis (endistri, agrikilti, komès) se 15 an.
Ant 15 ak 18 an, jèn nan ka travay sèlman si: li pase yon egzamen medikal, Direksyon Travay ba l yon pèmi, li pa fè travay danjere oswa ki fatige l twòp, li pa travay lannwit, ni nan yon kote ki vann alkòl.
Yon kontra aprantisaj mande omwen 14 an, e aprenti a dwe touche omwen 40 % salè minimòm lan.
Patwon an dwe gen yon pyès idantite ak foto pou chak anplwaye, ak yon rejis pou anplwaye ki minè.

Kòd Travay, atik 20, 22, 333 a 339.

2Kontra travay

Yon kontra travay ka vèbal oswa ekri. Lè l ekri, li dwe an kreyòl oswa an franse, an 2 egzanplè: youn pou chak pati.

Kalite kontra

Kontra a dire limite: dat li fini an konnen davans.
Kontra a dire pa limite: pa gen dat fen. Yon kontra tanporè yo renouvle san pale vin yon kontra a dire pa limite, ak tout avantaj li yo.
Kontra aprantisaj: travay an echanj yon fòmasyon nan yon metye. Li dwe anrejistre.

Sa yon kontra ekri dwe genyen

Non, nasyonalite, laj, adrès ak nimewo pyès idantite chak pati.
Travay pou fè a, kote li fèt, èdtan yo ak dire jounen an.
Salè a.
Siyati yo (oswa anprent dwèt ak 2 temwen), kote ak dat kontra a siyen.

Règleman entèn

Yon biznis ki gen 10 anplwaye oswa plis dwe gen yon règleman entèn MAST apwouve. Li di èdtan yo, poz yo, kalite salè, jou ak kote peman, sanksyon disiplinè yo, règ sante ak sekirite, ak bay kiyès moun pote plent. Li pa ka pi mal pou anplwaye yo pase lwa a, e fòk anplwaye yo konnen l.

Etranje: fòk yo gen yon pèmi travay Direksyon Mendèv la bay, valab 1 an, renouvlab jiska 5 an. (Gen eksepsyon pou zòn franch yo.)

3Tan travay ak poz

Dire nòmal travay la se 8 è pa jou ak 48 è pa semèn.
Nan endistri, pati yo ka repati 48 è yo yon lòt jan, men pa plis pase 9 è pa jou.
Gen yon poz omwen 1 è 30 nan mitan jounen an. Li pa konte nan tan travay la.
Yon fanm ansent gen dwa a 2 lòt poz 30 minit pa jou, anplis poz manje a.
Yon manman k ap bay tete gen dwa a 2 poz 30 minit pa jou (oswa 15 minit chak 3 è). Poz sa yo peye.

4Èdtan siplemantè

Tout èdtan anplis dire nòmal la (8 è/jou, 48 è/semèn) se èdtan siplemantè.
Yo peye 50 % plis (× 1,5).
Patwon an bezwen akò chak anplwaye, ak otorizasyon Direksyon Travay.
Limit: 80 èdtan siplemantè pa trimès (3 mwa).

Egzanp Salè jounen: 1 000 HTG pou 8 è → 125 HTG pa èdtan.
Èdtan siplemantè: 125 × 1,5 = 187,50 HTG.

Nan KONMBIT, manadjè a apwouve èdtan yo anvan pewòl la, epi èdtan siplemantè yo peye ak majorasyon 50 %.

5Travay lannwit

Travay lannwit se travay ant 6 è diswa ak 6 è dimaten.
Li peye omwen 50 % plis pase travay lajounen.
Èdtan siplemantè lannwit peye 50 % plis pase to lannwit lan.
Yon jounen mikst (lajounen + lannwit): chak pati peye ak pwòp to pa l.
Gen yon eksepsyon pou kèk biznis sou-tretans entènasyonal ki travay an ekip pa wotasyon, ak otorizasyon Direksyon Travay.

Egzanp Salè jounen: 1 000 HTG → yon nwit 8 è: 1 000 × 1,5 = 1 500 HTG (187,50 HTG pa èdtan).

6Jou repo ak jou ferye

Jou repo chak semèn

Apre 6 jou travay youn dèyè lòt (oswa 48 è), anplwaye a gen dwa a yon jou repo peye, omwen 24 è youn dèyè lòt.

Travay yon jou repo oswa yon jou ferye

Fòk gen otorizasyon Direksyon Travay. Anplwaye a touche salè jounen an + salè jounen an × 1,5, sa vle di 2,5 fwa yon jounen nòmal.

Egzanp Salè jounen: 1 000 HTG → travay yon jou ferye: 1 000 + (1 000 × 1,5) = 2 500 HTG.

Jou ferye ak fèt nasyonal

Dat	Jou
1ye janvye	Fèt Endepandans
2 janvye	Jou Zansèt yo
Varyab	Madi Gra
Varyab	Vandredi Sen
1ye me	Fèt Travay ak Agrikilti
18 me	Fèt Drapo ak Inivèsite
Varyab	Fèt Dye
15 out	Asonpsyon
17 oktòb	Lanmò Desalin
2 novanm	Fèt Mò
18 novanm	Batay Vètyè
25 desanm	Nwèl

Gouvènman an ka ajoute lòt jou chomaj pa arete prezidansyèl. Yo peye menm jan ak jou ferye yo.

7Salè ak boni

Salè a ka peye pa lè, pa jounen, pa tach, pa pyès oswa a fòfè.
Salè minimòm lan fikse pa lwa ak arete, e li chanje souvan selon sektè a. Toujou verifye dènye arete a.
Fanm ak gason dwe touche menm salè pou menm travay.

Boni (13yèm mwa)

Boni a obligatwa. Patwon an peye l ant 24 ak 31 desanm chak ane, kèlkeswa depi konbyen tan anplwaye a la.

Li dwe omwen 1/12 tout salè anplwaye a touche nan ane a (lajan, lojman, komisyon ladan l).

Egzanp Yon anplwaye ki te touche 360 000 HTG nan ane a → boni: 360 000 ÷ 12 = 30 000 HTG.

8Retni sou salè

Retni legal

ONA (retrèt): 6 % salè de baz la.
OFATMA (maladi-matènite): 3 %.
Enpo sou salè (IRI), dapre baremn DGI a, ak lòt kontribisyon lalwa mande (CFGDCT, FDU/CAS).

Retni ki soti nan yon akò

Prè, avans sou salè, oswa domaj ki prouve anplwaye a fè. Total retni sa yo pa ka depase 1/6 salè mansyèl la, sof si kontra a fini e garanti yo pa ase.

KONMBIT kalkile ONA, OFATMA, IRI, CFGDCT ak FDU/CAS pou chak fich peye, epi li montre chak retni sou fich la.

9Konje

Vakans (konje anyèl)

Apre 1 ane travay, anplwaye a gen dwa a 15 jou konje peye youn dèyè lòt (13 jou travay + 2 dimanch).
Li akimile 1,25 jou pa mwa travay.
Yon akò pou anplwaye a renonse a vakans li pa valab.
Konje a pa akimile d yon ane a yon lòt, sof yon akò ekri pou 2 ane maksimòm.
Jou ferye, maladi ak matènite pa retire sou 15 jou yo.
Lè kontra a fini, anplwaye a touche pati vakans li poko pran an.

Konje maladi

15 jou pa ane, san yo pa diminye salè a, ak yon sètifika medikal.
Pwopòsyonèl si anplwaye a gen mwens pase 1 ane. Li pa akimile.

Konje matènite

12 semèn: 6 semèn avan akouchman an, ak 6 semèn obligatwa apre.
Patwon an peye 6 semèn, pandan OFATMA pa ka peye tout konje a.
Fòk gen yon sètifika medikal ki bay dat akouchman an.
Foskouch oswa akouchman twò bonè: 2 a 4 semèn konje peye.
Patwon an pa ka revoke yon fanm paske l ansent oswa paske l ap bay tete.

Nan KONMBIT, HR mete balans konje chak anplwaye (15 jou vakans), epi anplwaye yo mande konje dirèkteman sou telefòn yo.

10Sispansyon kontra

Kontra a ka sispann pou yon tan san okenn pati pa responsab, pou egzanp:

Mank matyè premyè, oswa yon ka fòs majè (katastwòf, dife, aksidan machin). Patwon an dwe avèti MAST.
Maladi ak sètifika medikal: 3 mwa maksimòm.
Prizon preventif mwens pase 30 jou.

Si yon sispansyon depase 30 jou, anplwaye a ka konsidere kontra a kase pa patwon an (Direksyon Travay ka otorize 30 jou anplis). Lè travay la rekòmanse, patwon an dwe avèti anplwaye yo omwen 24 è davans. Yon anplwaye ki pa retounen 8 jou apre avi a ka pèdi kontra l.

11Fen kontra ak preyavi

3 fason yon kontra fini

Otomatikman: dat la rive, travay la fini, lanmò anplwaye a, fòs majè.
Lè toude pati dakò: si kontra a ekri, akò a dwe ekri tou.
Lè youn nan pati yo deside: avèk preyavi, oswa san preyavi pou yon fot grav.

Fot grav (san preyavi)

Patwon an dwe avèti Direksyon Travay. Kèk egzanp: vyolans oswa menas, vòl, absans san rezon 3 jou youn dèyè lòt oswa 4 fwa nan menm mwa a, refize respekte règ sekirite apre yon avètisman, fo referans, kondanasyon prizon plis pase 1 mwa.

Anplwaye a ka kite travay la san preyavi tou si patwon an pa peye l, joure l oswa menase l, oswa si travay la mete sante l an danje.

Preyavi

Preyavi a obligatwa apre 3 mwa travay youn dèyè lòt. Li dwe ekri (oswa vèbal devan 2 temwen si kontra a vèbal).

Ansyènte	Preyavi
3 a 12 mwa	15 jou
1 a 3 an	1 mwa
3 a 6 an	2 mwa
6 a 10 an	3 mwa
Plis pase 10 an	4 mwa

Pati ki fini kontra a touswit, san l pa respekte preyavi a, dwe peye lòt la salè peryòd preyavi a (endamnite preyavi). Pou yon moun ki touche pa pyès oswa pa tach, nou kalkile l sou salè jounen mwayèn li.

Egzanp Yon anplwaye ki touche 20 000 HTG pa mwa, ak 2 an ansyènte: preyavi 1 mwa → endamnite 20 000 HTG.

Revokasyon abizif

Yon revokasyon akoz opinyon, aktivite sendikal oswa relijye, manm yon asosyasyon, sèks oswa ras anplwaye a se yon revokasyon abizif. Tribinal travay la ka bay anplwaye a domaj-enterè, anplis endamnite preyavi a, jiska 12 mwa salè.

Kòd Travay, atik 49 ak 50.

12Diskriminasyon ak asèlman

Tout travayè egal devan lalwa.
Li entèdi fè diferans akoz ras, koulè, sèks, relijyon, opinyon politik, orijin nasyonal oswa sosyal.
Li entèdi fè diferans ant fanm marye ak fanm ki pa marye.
Asèlman seksyèl: tout konpòtman seksyèl (pawòl, jès, kontak) ki pa vle, ki atake diyite moun nan, oswa ki fè yon moun santi travay li an danje si l refize. Li ka kreye yon anbyans travay ki menasan oswa imilyan tou.

Konstitisyon 1987, atik 35-2; Kòd Travay, atik 3, 50, 317, 330; Konvansyon OIT 100 ak 111.

13Sendika ak grèv

Travayè yo ak patwon yo gen dwa fòme sendika yo chwazi, san otorizasyon davans. Pèsonn pa ka fòse yon moun antre oswa pa antre nan yon sendika.
Yon sendika travayè bezwen omwen 10 manm (5 pou yon sendika patwon). Li dwe anrejistre nan Direksyon Travay nan 60 jou ouvrab.
Li entèdi revoke, sispann, desann grad oswa diminye salè yon moun akoz aktivite sendikal li.
Si 2/3 travayè yo nan yon sendika, patwon an dwe siyen yon kontra kolektif si sendika a mande l.
Dwa grèv ak lòkawout garanti nan kad lalwa. Se yon jij tribinal travay ki deside si youn ilegal.

Kòd Travay, atik 53 a 70, 225 a 251; Konvansyon OIT 87 ak 98.

14Travay fòse

Travay fòse se tout travay yo egzije yon moun anba menas, e moun nan pa t aksepte l lib. Sa entèdi.

Èdtan siplemantè ka vin travay fòse si anplwaye a pa ka refize yo, si yo depase limit legal yo san akò l, oswa si yo pa peye pou rive nan yon objektif pwodiksyon. Fèmen pòt pou anplwaye yo pa ka soti se travay fòse tou.

Sa pou pa janm fè Make lè depa anplwaye yo apre 8 è, men kite yo kontinye travay san peye pou fini yon kòmand.

15Sekirite sosyal (pati patwon an tou)

Asirans	Anplwaye	Patwon
ONA (retrèt)	6 %	6 %
OFATMA maladi-matènite	3 %	3 %
OFATMA aksidan travay	—	2 % (komès), 3 % (endistri, agrikilti, konstriksyon), 6 % (min)

Patwon an dwe enskri biznis li nan OFATMA nan 15 jou apre l louvri.
Yon aksidan travay gen ladan l aksidan sou wout lakay–travay, si moun nan pa t devye pou yon rezon pèsonèl.
ONA: pansyon apre 20 ane kotizasyon ak 55 an, plis pansyon envalidite ak sèvis prè.

Sous yo

Kòd Travay ayisyen an (Dekrè 24 fevriye 1984, ak modifikasyon li yo).
Konstitisyon Repiblik d Ayiti 1987.
Gid Pratik Dwa Travay Ayisyen, Better Work Haiti (OIT/SFI), 2017: betterwork.org/haiti. Gid KONMBIT sa a se yon rezime pa nou an kreyòl; pou tèks konplè yo, gade dokiman ofisyèl yo.
Ministè Afè Sosyal ak Travay (MAST), Direksyon Travay.

Mete ekip ou sou KONMBIT jodi a

Kreye espas biznis ou an kèk minit. W ap vin premye administratè a, epi w ap ka ajoute anplwaye ou yo apre sa.

Enskri biznis ou Kalkilatè pewòl